پساساختارگرایی و گفتمان

پسا ساختارگرایی نظریه ساختار گرایی را نقطه آغاز خود قرار می دهد اما تغییرات عمده ای در آن ایجاد می کند . در پسا ساختار گرایی ساختار ها به پدیده های تغییر پذیر بدل می شوند .ساختار گرایان کلیشه ای نقشه یک ساختار را در دو نقطه زمانی مختلف ترسیم می کنند و در می یابند که ساختار ها در این بین تغییر کرده است.اما ابزاری برای توضیح این تغییر ندارند. پسا ساختار گرایی تلاش می کند دو سطح دستگاه زبان و گفتار  ساختار و پرکتیس را در قالب فرایند ی واحد با یکدیگر تلفیق کند به این ترتیب ساختار به جای آن که یک پدیده بنیادین باشد صرفا در قالب پرکتیس های گفتمانی وجود خواهد داشت که آن را باز تولید می کنند یا تغییر می دهند .

فوکو معتقد است هیچ چیز غیر گفتمانی و بیرون از گفتمان وجود ندارد .منظور از گفتمان این است که زبان در چهار چوب قالب هایی ساختار بندی شده و مردم به هنگام مشارکت در حوزه های مختلف حیات جتماعی در گفتار خود از این قالب ها تبعیت می کنند .بنابراین می توان گفت که گفتمان شیوه ای خاص برای سخن گفتن در باره جهان برای ما فراهم می کند و می توان گفتمان را در انواع گوناگون مطالعه ها و برای کند و کاو در قلمرو های مختلف اجتماعی استفاده کرد .فوکو به نقش تعیین کننده نهادها و بافت های اجتماعی در گفتمان اشاره می کند و می گوید گفتمان مجموعه ای از پاره گفتارهایی است که در بطن یک اجتماع وضع شده است .این پاره گفتارها واجد معنا نیرو و تاثیر در یک بافت اجتماعی است . نسبت دادن معنا به پدیده ها در چهار چوب گفتمان ها موجب برساختن و تغییر جهان می شود به این معنا که تغییر در گفتمان وسیله ای است برای تغییر جهان . کشمکش در سطح گفتمان موجب تغییر و نیز باز تولید اجتماعی می شود .از نظر فوکو آن چه به نظر ما معنا دار می آید وابسته به ساختارهای گفتمانی است . و تحلیل این ساختارها از نظر فوکو دیرینه شناسی است .دیرینه شناسی فوکو نقش ساختارهای گفتمانی را در ساخته شدن امر واقع نشان می دهد .اما بر این عقیده  هم است که این واقعیت ساخته شده در گفتمان بر اندیشه و رفتار ما اثر می گذارد .به نظر فوکو گروه های گفتمانی سامان معرفت را تشکیل می دهند .واین ساختار های گفتمانی در این سامان معرفت نتیجه تعامل طیفی از گفتمان هایی است که که در آن زمان خاص رایج و واجد صلاحیت اند .تحول نا متداوم در ساختار های گفتمانی به عقیده فوکو منجر به گسست های معرفتی می شود ..

منبع :

نظریه و روش در تحلیل گفتمان ترجمه هادی جلیلی

گفتمان از سارا میلز